De belofte die ooit door de rijkste individuen ter wereld werd gedaan – om meer dan de helft van hun fortuin weg te geven – lost stilletjes op. The Giving Pledge, in 2010 gelanceerd door Warren Buffett en Bill Gates, had tot doel een extreme herverdeling van rijkdom aan te moedigen. Een groeiend aantal miljardairs trekt deze vrijwillige verbintenis echter in twijfel of laat deze volledig varen.
De verschuiving komt op het moment dat de mondiale welvaartsconcentratie een ongekend niveau bereikt. De top 1% in de Verenigde Staten bezit nu evenveel rijkdom als de onderste 90% samen, een ongelijkheid die sinds 1989 ongeëvenaard is. Wereldwijd zijn de fortuinen van miljardairs sinds 2020 met 81% gestegen, terwijl een kwart van de wereldbevolking te maken heeft met chronische voedselonzekerheid. Dit schril contrast heeft geleid tot scepticisme over de werkzaamheid en relevantie van de Belofte.
De daling van de deelname
De cijfers vertellen een duidelijk verhaal: de deelname daalt. In de eerste vijf jaar ondertekenden 113 gezinnen de belofte. Dit daalde tot 72 in de daaropvolgende vijf, 43 in de volgende, en slechts vier in heel 2024. Sleutelfiguren als Elon Musk, Mark Zuckerberg en Sam Altman blijven op de selectie staan, maar zelfs sommige insiders twijfelen aan de toekomst ervan.
Peter Thiel, een prominente technologie-investeerder die de belofte nooit zelf heeft ondertekend, geeft openlijk toe dat hij de ondertekenaars heeft aangemoedigd zich terug te trekken. Hij beschrijft de Pledge als een ‘aan Epstein grenzende, nep-boomerclub’ en beweert dat velen die achterblijven zich ‘gechanteerd’ voelen om een niet-bindende belofte na te komen. Thiel heeft er actief bij Musk op aangedrongen zich uit te schrijven, met het argument dat zijn geld anders naar ‘linkse non-profitorganisaties’ zou gaan, gekozen door Gates.
Verschuivende ideologieën en prioriteiten
De erosie van het enthousiasme weerspiegelt een bredere ideologische verschuiving in Silicon Valley. De eens zo gangbare retoriek van ‘de wereld een betere plek maken’ is door sommigen bespot en verworpen. Ervaren technologie-investeerder Roger McNamee merkt op dat de libertaire mentaliteit, verdedigd door figuren als Thiel, nu domineert en prioriteit geeft aan het vergaren van rijkdom boven filantropie.
Deze mentaliteit beïnvloedt steeds meer het beleid, waarbij libertaire figuren nu posities in de regering bekleden. Het traditionele raamwerk van ‘teruggeven’ wordt in twijfel getrokken, waarbij sommigen beweren dat het opbouwen van bedrijven en het stimuleren van innovatie voldoende bijdragen zijn.
De opkomst van onafhankelijke filantropie
Terwijl de Giving Pledge hapert, houden veel miljardairs zich nog steeds bezig met filantropie – maar op hun eigen voorwaarden. Het Chan Zuckerberg Initiative (CZI) herijkt bijvoorbeeld zijn aanpak en verlegt de focus van onderwijs en sociale rechtvaardigheid naar zijn Biohub-netwerk, een op biologie gericht onderzoeksinstituut.
Bill Gates blijft echter trouw aan de belofte en kondigt plannen aan om tegen 2045 vrijwel al zijn resterende rijkdom weg te geven via de Gates Foundation. Dit verschil benadrukt de groeiende kloof tussen degenen die filantropie als een morele verplichting beschouwen en degenen die het als een strategische of zelfs onnodige onderneming zien.
Historische context en toekomstperspectief
Extreme rijkdomconcentratie is niet nieuw. Het vergulde tijdperk aan het einde van de 19e eeuw kende soortgelijke verschillen, maar werd uiteindelijk gecorrigeerd door vertrouwensbreuk, belastingheffing en hervormingen van de regelgeving, aangedreven door politieke druk. De instellingen die deze veranderingen mogelijk hebben gemaakt – een functioneel congres, een vrije pers en een krachtige regelgevende staat – zijn tegenwoordig zwakker, wat vragen oproept over de vraag of soortgelijke correcties zullen plaatsvinden.
Alleen al de rijkdom die de miljardairs in 2025 hebben verzameld, had iedere persoon op aarde $250 kunnen opleveren, terwijl de rijksten nog steeds aanzienlijk rijker zouden zijn gebleven. De Giving Pledge was altijd een ‘morele belofte’ zonder handhavingsmechanisme. Het aanvankelijke succes duidt op een ander tijdperk, terwijl de huidige ontrafeling een wereld weerspiegelt waarin de accumulatie van rijkdom voorrang krijgt boven vrijwillige herverdeling.
Het terugtrekken uit de Pledge betekent niet het einde van de filantropie, maar onderstreept wel een fundamentele verschuiving in prioriteiten. Of deze trend zal leiden tot verdere beleidsinterventies of simpelweg de bestaande ongelijkheid zal vergroten, valt nog te bezien.
